Skip to content

行列式

二阶三阶行列式

二阶、三阶行列式可直接展开运算,基本不需要技巧。

二阶行列式

\[ \begin{vmatrix} a & b \\ c & d \end{vmatrix} = ad - bc \]

三阶行列式

\[ \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & a_{13} \\ a_{21} & a_{22} & a_{23} \\ a_{31} & a_{32} & a_{33} \end{vmatrix} = a_{11}a_{22}a_{33} + a_{12}a_{23}a_{31} + a_{13}a_{21}a_{32} - a_{13}a_{22}a_{31} - a_{11}a_{23}a_{32} - a_{12}a_{21}a_{33} \]

三阶行列式展开-对角线法则
三阶行列式展开-对角线法则

或逐层展开【按行(列)展开】:

\[ \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & a_{13} \\ a_{21} & a_{22} & a_{23} \\ a_{31} & a_{32} & a_{33} \end{vmatrix} = a_{11} \begin{vmatrix} a_{22} & a_{23} \\ a_{32} & a_{33} \end{vmatrix} + a_{12} \begin{vmatrix} a_{21} & a_{23} \\ a_{31} & a_{33} \end{vmatrix} + a_{13} \begin{vmatrix} a_{21} & a_{22} \\ a_{31} & a_{32} \end{vmatrix} \]

逐层展开的方式适用于任意 \(n\) 阶行列式:

\[ D = a_{i1}A_{i1} + a_{i2}A_{i2} + \cdots + a_{in}A_{in} \]

其中 \(A_{ij}\) 为元素 \(a_{ij}\)代数余子式, 即

\[ A_{ij} = (-1)^{i + j} \begin{vmatrix} a_{11} & \cdots & a_{1,j-1} & a_{1,j+1} & \cdots & a_{1n} \\ \vdots & \ddots & \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i-1,1} & \cdots & a_{i-1,j-1} & a_{i-1,j+1} & \cdots & a_{i-1,n} \\ a_{i+1,1} & \cdots & a_{i+1,j-1} & a_{i+1,j+1} & \cdots & a_{i+1,n} \\ \vdots & \ddots & \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & \cdots & a_{n,j-1} & a_{n,j+1} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix} \]

利用行列式解线性方程组

假设有线性方程组:

\[ \begin{cases} a_1x + b_1y = c_1 \\ a_2x + b_2y = c_2 \end{cases} \]

使用克拉默法则,当系数行列式 \(D \neq 0\) 时,方程组的解为:

\[x = \frac{D_x}{D}, \quad y = \frac{D_y}{D}\]

其中:

  • \(D = \begin{vmatrix} a_1 & b_1 \\ a_2 & b_2 \end{vmatrix} = a_1b_2 - a_2b_1\)

  • \(D_x = \begin{vmatrix} c_1 & b_1 \\ c_2 & b_2 \end{vmatrix} = c_1b_2 - c_2b_1\)

  • \(D_y = \begin{vmatrix} a_1 & c_1 \\ a_2 & c_2 \end{vmatrix} = a_1c_2 - a_2c_1\)

Example

求解方程组:

\[ \begin{cases} 2x + 3y = 7 \\ 4x - y = 1 \end{cases} \]

计算行列式:

\[D = \begin{vmatrix} 2 & 3 \\ 4 & -1 \end{vmatrix} = 2 \times (-1) - 3 \times 4 = -2 - 12 = -14\]
\[D_x = \begin{vmatrix} 7 & 3 \\ 1 & -1 \end{vmatrix} = 7 \times (-1) - 3 \times 1 = -7 - 3 = -10\]
\[D_y = \begin{vmatrix} 2 & 7 \\ 4 & 1 \end{vmatrix} = 2 \times 1 - 7 \times 4 = 2 - 28 = -26\]

因此解为:

\[x = \frac{D_x}{D} = \frac{-10}{-14} = \frac{5}{7}, \quad y = \frac{D_y}{D} = \frac{-26}{-14} = \frac{13}{7}\]

排列与逆序数

简单来说,全排列就是 \(n\) 个自然数排成的一行的排列,简称 \(n\) 元排列

逆序数就是一个排列中对每个元素进行检查,各个元素后分别有多少个元素小于这个元素,最后求和得出的数值,例如:

Example

现有排列 \(32514\),则有:

  • \(3\) 后面有 2 个比其小的数字(\(2\)\(1\)

  • \(2\) 后面有 1 个比其小的数字(\(1\)

  • \(5\) 后面有 2 个比其小的数字(\(2\)

  • \(1\) 后面没有比其小的数字

故其逆序数就是

\[ t = \sum_{i = 1}^{5}t_i = 2 + 1 + 2 + 0 = 5 \]

另外不止这一种数法,“倒着数”也是可以的——可参考同济版线性代数课本上的数法,本质上都是一样的。

  • 设有排序 \(p_1 p_2 \cdots p_n\),则其逆序数记作

    \[ t(p_1 p_2 \cdots p_n) \]
    • 逆序数为奇数的排列称为奇排列

    • 逆序数为偶数的排列称为偶排列

  • 设有 \(n\) 个自然数,则其全排列为这 \(n\) 个自然数所有排列可能的集合,记作 \(S_{n}\)

\(n\) 阶行列式

定义与一般展开

\[ D = \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ a_{21} & a_{22} & \cdots & a_{2n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix} \]

简记作 \(det(a_{ij})\)

从全排列的定义中我们不难得出,\(n\) 阶行列式的展开式有 \(n!\) 项,其展开如下:

\[ \sum_{p_1 p_2 \cdots p_n \in S_{n}} (-1)^{t(p_1 p_2 \cdots p_n)}a_{1p_1}a_{2p_2} \cdots a_{np_{n}} \]

各项的符号取决于对应行(列)展开的列(行)号排列的奇偶性

⭐性质

  • 性质1:行列式与它的转置行列式相等

  • 性质2:对调行列式的某两行(列),行列式的值变号

    这个不难理解,排列中的元素对调,必然会影响排列的奇偶性

    • 推论:若行列式有两行(列)完全相同,则该行列式的值为 \(0\)

      对调完全相同的这两行,由性质2得 \(D = -D\),即 \(D = 0\)

  • 性质3:行列式某一行(列)同系数可外提,类似四则运算的分配率(其实本质上就是乘法分配率)

    \[ \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ ka_{i1} & ka_{i2} & \cdots & ka_{in} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix} = k \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i1} & a_{i2} & \cdots & a_{in} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix} \]

    Warning

    注意这里是有一行(列)中有完全一样的系数就可以外提一次,例如有以下行列式:

    \[ \begin{vmatrix} ka_{11} & ka_{12} & \cdots & ka_{1n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ ka_{i1} & ka_{i2} & \cdots & ka_{in} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ ka_{n1} & ka_{n2} & \cdots & ka_{nn} \end{vmatrix} = k^n \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i1} & a_{i2} & \cdots & a_{in} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix} \]
    • 推论:行列式中如果有两行(列)成比例,则行列式的值为 \(0\)

      把比例系数提出去,再利用性质2的推论即可证明

  • 性质4:若行列式的某一行(列)的元素都是两数之和,则该行列式等于下列两个行列式之和:

    \[ \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i1} + a_{i1}^{'} & a_{i2} + a_{i2}^{'} & \cdots & a_{in} + a_{in}^{'} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix} = \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i1} & a_{i2} & \cdots & a_{in} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix} + \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i1}^{'} & a_{i2}^{'} & \cdots & a_{in}^{'} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix} \]

    推论

    \(n\) 阶行列式的每个元素都表示成两数之和,则它可被分解为 \(2^n\) 个行列式。如二阶行列式:

    \[ \begin{vmatrix} a + x & b + y \\ c + z & d + w \end{vmatrix} = \begin{vmatrix} a & b + y \\ c & d + w \end{vmatrix} + \begin{vmatrix} x & b + y \\ z & d + w \end{vmatrix} = \begin{vmatrix} a & b \\ c & d \end{vmatrix} + \begin{vmatrix} a & y \\ c & w \end{vmatrix} + \begin{vmatrix} x & b \\ z & d \end{vmatrix} + \begin{vmatrix} x & b \\ z & d \end{vmatrix} \]
  • 性质5:把行列式的某一行(列)的各元素乘同一数然后加到另一行(列)对应的元素上去

    例如将第 \(i\) 行乘上 \(k\) 加到第 \(j\) 行上,记作 \(r_i + kr_i\):

    \[ \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i1} & a_{i2} & \cdots & a_{in} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{j1} & a_{j2} & \cdots & a_{jn} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix} \overset{r_i + kr_i}{=} \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i1} & a_{i2} & \cdots & a_{in} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{j1} + ka_{i1} & a_{j2} + ka_{i2} & \cdots & a_{jn} + ka_{in} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix} (i \not ={j}) \]

剩下的就是计算了(做题)。性质在计算上的应用还是蛮广泛的(考试爱考)。

克拉默法则

使用前提

  • 方程个数 = 未知量个数

  • 系数行列式 \(D \not ={0}\)

定义

对于 \(n\) 元线性方程组:

\[ \begin{cases} a_{11}x_1 + a_{12}x_2 + \cdots + a_{1n}x_n = b_1 \\ a_{21}x_1 + a_{22}x_2 + \cdots + a_{2n}x_n = b_2 \\ \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \vdots \\ a_{n1}x_1 + a_{n2}x_2 + \cdots + a_{nn}x_n = b_n \end{cases} \]

设系数行列式为:

\[D = \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ a_{21} & a_{22} & \cdots & a_{2n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix}\]

\(D\) 中第 \(j\) 列用常数项 \(b_1, b_2, \ldots, b_n\) 替换,得到行列式 \(D_j\)

\[D_j = \begin{vmatrix} a_{11} & \cdots & a_{1,j-1} & b_1 & a_{1,j+1} & \cdots & a_{1n} \\ a_{21} & \cdots & a_{2,j-1} & b_2 & a_{2,j+1} & \cdots & a_{2n} \\ \vdots & \ddots & \vdots & \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & \cdots & a_{n,j-1} & b_n & a_{n,j+1} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix}\]

在满足前提的条件下,则方程组有唯一解

\[x_j = \frac{D_j}{D}, \quad j = 1, 2, \ldots, n\]

推论

对于齐次线性方程组(未知量个数等于方程个数且方程无常数项):

\[ \begin{cases} a_{11}x_1 + a_{12}x_2 + \cdots + a_{1n}x_n = 0 \\ a_{21}x_1 + a_{22}x_2 + \cdots + a_{2n}x_n = 0 \\ \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \vdots \\ a_{n1}x_1 + a_{n2}x_2 + \cdots + a_{nn}x_n = 0 \end{cases} \]
  • 若其系数行列式 \(D \neq 0\),则该方程组只有零解(唯一解)

这是一个充要条件,即:

\[ \text{若此齐次线性方程组只有零解} \Longleftrightarrow D \neq 0 \]
  • 若其系数行列式 \(D = 0\),则该方程组有非零解(无穷多解)
\[ \text{若此齐次线性方程组有非零解} \Longleftrightarrow D = 0 \]

行列式计算

一般通过性质将行列式变换成上三角行列式下三角行列式,然后计算对角线元素的乘积。

或者通过按行列展开计算,但通常情况下需要结合性质进行化简,否则计算量会很大。

在化简前,最好先通过行列变换(性质二)将行列式左上角的元素变成 \(1\),方便进行后续的化简。

特殊行列式

  • 同列元素之和相同:

    \[ \begin{aligned} D &= \begin{vmatrix} 3 & 1 & 1 & 1 \\ 1 & 3 & 1 & 1 \\ 1 & 1 & 3 & 1 \\ 1 & 1 & 1 & 3 \end{vmatrix} \\ &\xlongequal{r_1 + r_2 + r_3 + r_4} \begin{vmatrix} 6 & 6 & 6 & 6 \\ 1 & 3 & 1 & 1 \\ 1 & 1 & 3 & 1 \\ 1 & 1 & 1 & 3 \end{vmatrix} = 6 \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 & 1 \\ 1 & 3 & 1 & 1 \\ 1 & 1 & 3 & 1 \\ 1 & 1 & 1 & 3 \end{vmatrix} \\ &\xlongequal{r_2 - r_1, r_3 - r_1, r_4 - r_1} 6 \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 & 1 \\ 0 & 2 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 2 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 2 \end{vmatrix} = 6 \times 4 = 48 \end{aligned} \]
    1. 将所有元素加到第一行

    2. 提取公因子

    3. 用第一行消去其他行

  • 箭型行列式:

    \[ \begin{aligned} D &= \begin{vmatrix} 1 & 2 & 3 & 4 \\ 2 & 2 & 0 & 0 \\ 3 & 0 & 3 & 0 \\ 4 & 0 & 0 & 4 \end{vmatrix} \xlongequal{c_1 - c_2} \begin{vmatrix} -1 & 2 & 3 & 4 \\ 0 & 2 & 0 & 0 \\ 3 & 0 & 3 & 0 \\ 4 & 0 & 0 & 4 \end{vmatrix} \\ &\xlongequal{c_1 - c_3} \begin{vmatrix} -4 & 2 & 3 & 4 \\ 0 & 2 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 3 & 0 \\ 4 & 0 & 0 & 4 \end{vmatrix} \xlongequal{c_1 - c_4} \begin{vmatrix} -8 & 2 & 3 & 4 \\ 0 & 2 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 3 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 4 \end{vmatrix} \\ &= -8 \times 2 \times 3 \times 4 = -192 \end{aligned} \]

    采用逐变换的方式进行化简。